Dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP (np. Ozempic, Mounjaro). Praktyczny jadłospis.

Co jeść na początku leczenia lekami takimi jak Mounjaro, Ozempic czy Wegovy?
Praktyczne wskazówki i jadłospis.

Dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP może być nie lada wyzwaniem. Początek leczenia lekami inkretynowymi, takimi jak semaglutyd czy tirzepatyd (Mounjaro, Ozempic, Wegovy), dla wielu osób jest dużym krokiem. Z jednej strony pojawia się ulga, bo myśli o jedzeniu zaczynają cichnąć. Z drugiej — początek terapii bywa fizycznie trudny. U części pacjentów pojawiają się mdłości, uczucie pełności, ból brzucha, biegunka, zaparcia albo po prostu bardzo mały apetyt. To nie jest rzadkie zjawisko, zwłaszcza na początku leczenia i podczas zwiększania dawki(EMA) .
Problem polega na tym, że wiele osób nie ma wtedy żadnego planu. Jedzą za mało, piją za mało, robią długie przerwy między posiłkami, a potem zaczynają funkcjonować w chaosie: trochę głodówki, trochę przypadkowego jedzenia, dużo niepewności. Tymczasem początek farmakoterapii nie wymaga perfekcyjnej diety. Wymaga przede wszystkim dobrze tolerowanego, prostego i przewidywalnego sposobu jedzenia. To właśnie od tego warto zacząć.

Dlaczego początek leczenia bywa trudny?

Leki inkretynowe stosowane w leczeniu otyłości i nadwagi są wprowadzane stopniowo.
W przypadku semaglutydu oraz tirzepatydu dawkę zwiększa się etapami, a objawy ze strony przewodu pokarmowego zwykle są bardziej nasilone właśnie w okresie zwiększania dawki. Dla tirzepatydu oficjalne zalecenia NICE wprost wskazują, że nudności, wymioty i biegunka częściej pojawiają się podczas eskalacji dawki i zwykle z czasem słabną. (NICE) W praktyce oznacza to, że pacjent może szybciej czuć sytość, mieć wrażenie „zalegania” pokarmu w żołądku i mniejszą chęć do jedzenia. W przypadku tirzepatydu EMA wskazuje, że lek opóźnia opróżnianie żołądka, szczególnie na początku leczenia. To pomaga ograniczyć apetyt, ale jednocześnie może pogarszać tolerancję dużych, tłustych i ciężkostrawnych posiłków.

Jeśli chcesz sprawdzić oficjalne dane o działaniach niepożądanych semaglutydu, są one opisane w charakterystyce produktu Wegovy w EMA. W badaniach klinicznych do najczęstszych działań niepożądanych należały nudności, biegunka, zaparcia i wymioty.

Czy na początku trzeba jeść „idealnie”?

Nie. Dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP nie musi być od razu idealna. Na początku leczenia nie chodzi o to, żeby od pierwszego dnia jeść w 100% „zdrowo”. Chodzi o to, żeby jeść regularnie, tolerować posiłki, utrzymać nawodnienie i nie dopuścić do sytuacji, w której przez większość dnia prawie nic nie jesz, a wieczorem organizm jest już całkowicie rozregulowany. To ważne zwłaszcza u osób, które wcześniej latami funkcjonowały w schemacie odchudzania, liczenia kalorii i wyrzutów sumienia.

Wegovy jest zarejestrowany jako element leczenia łączonego — razem z dietą o obniżonej kaloryczności i aktywnością fizyczną. To nie znaczy jednak, że początek terapii ma polegać na restrykcji za wszelką cenę. Jeżeli organizm źle toleruje posiłki, pierwszym celem jest ustabilizowanie rytmu dnia i zastanowienie się w jakim stopniu odpowiednia dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP może pomóc. Czasami proste wskazówki z gotowego jadłospisu, przygotowanego przez specjalistę mogą wiele zdziałać.

Jak więc jeść w pierwszych tygodniach leczenia?

1. Jedz mniejsze objętościowo posiłki

Na początku leczenia zwykle lepiej sprawdzają się mniejsze porcje jedzone częściej niż dwa bardzo duże posiłki. Przy uczuciu pełności i spowolnionym opróżnianiu żołądka duże objętościowo jedzenie jest po prostu gorzej tolerowane. To jest jeden z głównych powodów, dla których wiele osób po zastrzyku mówi: „nie wiem, co ze sobą zrobić, bo nie jestem głodna, ale też nie czuję się dobrze po jedzeniu”.

2. Nie czekaj cały dzień z jedzeniem

Brak silnego głodu nie oznacza, że organizm nie potrzebuje energii i składników odżywczych. Długie przerwy między posiłkami u części osób kończą się później osłabieniem, nudnościami, drażliwością albo jedzeniem „czegokolwiek”, byle szybko. W praktyce lepiej zaplanować 3 główne posiłki i 1–2 małe posiłki pomocnicze niż próbować funkcjonować na kawie i wodzie do wieczora. Ale i nawet 3 mniejsze posiłki będą lepsze niż żaden.

3. Na starcie wybieraj jedzenie prostsze i łagodniejsze dla przewodu pokarmowego

U wielu pacjentów na początku lepiej tolerowane są dania mniej tłuste, mniej smażone i mniej obciążające objętościowo. Nie dlatego, że „odkąd przyjmuję leki będę jeść zdrowo”, ale dlatego, że przy mdłościach i uczuciu zalegania pokarmu w żołądku organizm zwykle gorzej reaguje na ciężkie, obfite posiłki. Dla części osób oznacza to czasowe przejście na prostszy model jedzenia: mała, lekka owsianka/ jaglanka/ ryżanka, ryż, 1-2 ziemniaki, pieczywo np. orkisz, graham, jajka, chudy nabiał, delikatne mięso, zupy krem, gotowane warzywa, banany, musy owocowe. To praktyczna strategia ułatwiająca utrzymanie podaży jedzenia przy objawach, które są dobrze opisane dla tej grupy leków.

4. Białko powinno pojawiać się w każdym większym posiłku

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy pacjent je mniej niż wcześniej. Jeżeli objętość diety spada, każdy posiłek powinien być odżywczy. W praktyce oznacza to dodatek źródła białka: jogurt typu skyr, kawałek twarogu na lekkim pieczywie, kefir, jajka, ryba, delikatne mięso, tofu lub dobrze tolerowane strączki w małej ilości, jeśli nie nasilają objawów jelitowych. NICE zwraca uwagę, że przy farmakoterapii otyłości trzeba też myśleć o ryzyku niedostatecznej podaży mikroelementów, szczególnie gdy jedzenie staje się bardzo ograniczone.

5. Pilnuj płynów, nawet jeśli nie chce Ci się pić

To jeden z najczęściej bagatelizowanych problemów. Przy nudnościach, biegunce, wymiotach albo bardzo małej ilości jedzenia łatwo jest doprowadzić do odwodnienia organizmu. NICE podkreśla, że działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego mogą prowadzić nawet do ciężkiego odwodnienia i hospitalizacji, dlatego pacjent powinien szczególnie dbać o nawodnienie, zwłaszcza po wymiotach lub biegunce. Właśnie dlatego część osób obserwuje u siebie osłabienie, bóle głowy, uczucie „suchości”, nasilenie zaparć albo zatrzymywanie wody. NICE w zaleceniach dotyczących tirzepatydu wyraźnie przypomina o konieczności dobrego nawodnienia przy objawach z przewodu pokarmowego. Sprawdzą się tutaj elektrolity wypijane 1- 2 razy w ciągu dnia.

6. Zwróć uwagę na podaż błonnika w diecie

Pacjenci często robią dwa skrajne błędy. Albo jedzą prawie wyłącznie lekkie, ubogie produkty i wtedy najczęściej pojawiają się u nich zaparcia, albo próbują wprowadzić nagle dużą ilość surowych warzyw, otrębów, orzechów i wysokobłonnikowych posiłków, co w konsekwencji prowadzi do większych zaparć. Na początku zwykle lepiej działa stopniowe zwiększanie ilości błonnika w diecie, a nie gwałtowna rewolucja.

Co jeść przy konkretnych objawach?

Co jeść przy mdłościach i uczuciu pełności?

Dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP przy różnej gamie pojawiających się objawów bywa nie lada wyzwaniem dla leczonego. Najczęściej lepiej tolerowane są wtedy małe, proste posiłki o umiarkowanej temperaturze, bez dużej ilości tłuszczu. W praktyce mogą to być:

• prosta owsianka z płatków błyskawicznych, jaglanych, jęczmiennych, orkiszowych lub kasza manna,
• ryż na mleku lub napoju mlecznym, jeśli jest dobrze tolerowany,
• jedna połówka razowej, orkiszowej lub pszennej bułki z małymi ziarnami z serkiem, warzywem i wędliną,
• jedna połówka razowej, orkiszowej lub pszennej bułki z pastą warzywną, pastą jajeczną i warzywem
• jogurt naturalny lub skyr,
• banan, mus owocowy, duszone jabłko,
• zupa krem,
• puree ziemniaczane z delikatnym źródłem białka.

Jak radzić sobie z biegunką przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP?

Biegunka przy lekach inkretynowych jest częsta, zwykle łagodna do umiarkowanej i najczęściej pojawia się na początku leczenia albo po zwiększeniu dawki. Najlepiej udokumentowano to dla semaglutydu, liraglutydu i tirzepatydu. W badaniach odsetek biegunki zwykle wynosił od kilkunastu do około 30%, zależnie od leku, dawki i populacji. Najczęściej pomaga zestaw prostych działań: wolniejsza titracja, małe objętości posiłków, ograniczenie tłustych i bardzo obfitych dań, dobre nawodnienie, czasowe uproszczenie diety oraz przegląd innych przyczyn biegunki — zwłaszcza metforminy, magnezu, alkoholu, słodzików poliolowych, kawy na czczo i infekcji.

W okresie biegunki zwykle pacjenci nie mają ochoty spożywać posiłków. W takich sytuacjach dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP bywa trudna do skomponowania.

Najważniejsza jednak jest podaż płynów. Pij małymi łykami, ale regularnie. Przy biegunce lepiej sprawdza się częste popijanie niż wypicie dużej objętości naraz. Jeśli stolców jest dużo albo czujesz osłabienie, preparat nawadniający z apteki taki jak elektrolity bywa lepszy niż sama woda. Na 24–48 godzin uprość posiłki. W praktyce zwykle lepiej tolerowane są małe, częste, łagodne posiłki na ryżu, banan, mus owocowy, pieczywo, zupy, delikatne białko. Ogranicz tłuste, smażone i bardzo słodkie produkty, bo mogą nasilać objawy; alkohol i nadmiar kofeiny też będą nasilać biegunkę.

Dodatkowo nie eskaluj dawki na siłę. Jeśli biegunka pojawiła się po zwiększeniu dawki, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym i omów opóźnienie kolejnego kroku titracji.
Dla semaglutydu EMA zaleca opóźnienie zwiększania dawki lub powrót do poprzedniej dawki przy istotnych objawach żołądkowo-jelitowych, a NICE podaje, że przy tirzepatydzie w praktyce dawkę można zwiększać wolniej albo pozostać na aktualnej dawce, jeśli występują problemy ze strony przewodu pokarmowego

Co jeść przy zaparciach na lekach inkretynowych?

Zaparcia przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP nie są rzadkością i potrafią trwać dłużej niż nudności czy biegunka. W badaniach nad semaglutydem w leczeniu otyłości zaparcia występowały u 24,2% pacjentów, a ich medianowy czas trwania wynosił 47 dni. To już nie jest objaw, który warto ignorować.
Przy zaparciach zwykle trzeba równolegle pracować nad trzema rzeczami:
– ilością płynów,
– regularnością posiłków
– i stopniowym zwiększaniem dobrze tolerowanych źródeł błonnika. Zwykle lepiej sprawdzają się na początku gotowane warzywa, owoce w formie łatwiejszej do tolerowania, regularne śniadanie i codzienna lekka aktywność aby zmniejszyć napięcie w jamie brzusznej.
Zacznij od wypijania 2-3 L płynów w ciągu dnia. Woda rozcieńczona z sokiem, z owocami, herbaty ziołowe takie jak rumianek czy koper włoski, melisa.

Praktyczny jadłospis na początek leczenia

Poniżej przykład prostego dnia żywieniowego dla osoby, która ma mały apetyt, ale chce jeść regularnie i nie pogłębiać swoich objawów.
Pełną dietę przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP znajdziesz TUTAJ.

Śniadanie

Owsianka / jaglanka / ryżanka na mleku lub napoju roślinnym z bananem (lub innym owocem) i jogurtem. Np. waniliowym skyrem. Posypana płatkami migdałów.

Drugie śniadanie

Bułka (lub pół) lub 2 kromki pieczywa z serkiem np. koperkowym / pastą warzywną z ogórkiem (lub innym warzywem), roszponką, i np. pieczoną piersią z indyka albo jajkiem.

Obiad

Delikatny sos z duszonym mięsem z kurczaka lub indyka, z marchewką, selerem naciowym i koperkiem w sosie śmietanowo-koperkowym z dodatkiem oliwy z oliwek. Kasza jęczmienna gotowana lub kasza gryczana jasna gotowana. Słupki ogórka / mizeria / surówka z buraków.

Pamiętaj aby dania doprawiać według swoich preferencji, ponieważ ono powinno Ci smakować.

Podwieczorek

Szybki koktajl z połowy banana, mrożonego mango i malin na jogurcie.

Kolacja

Sałatka z makaronem świderki, pomidorkami koktajlowymi, oliwkami i fetą. Mała miseczka. Dressing na oliwie z oliwek i soku z cytryny. Z dodatkiem miodu i przypraw.

Plan awaryjny na gorszy dzień

Są dni, w których apetyt jest wyraźnie mniejszy. Wtedy zamiast rezygnować z jedzenia całkowicie, lepiej mieć prosty plan awaryjny:

• jogurt lub skyr,
• banan, jabłko, gruszka, kiwi,
• batonik proteinowy,
• zupa krem,
• mus owocowy z dwóch owoców – maliny mrożone, banan,
• jajko na miękko z małą kromką i plastrem pomidora,
• delikatny koktajl na napoju roślinnym z odżywką białkową
• preparat ONS (awaryjnie)

Czego nie robić na początku leczenia?

Nie traktuj braku apetytu jak sygnału, że możesz nie jeść

To częsty błąd. Mniejsze łaknienie może być ulgą psychiczną, ale nie powinno prowadzić do sytuacji, w której przez większość dnia organizm dostaje śladowe ilości jedzenia.

Nie nadrabiaj wieczorem

Duża kolacja po całym dniu bez jedzenia zwykle nasila uczucie pełności, dyskomfort i mdłości.

Nie zaczynaj od rewolucji żywieniowych

Ogromne sałatki, dużo surowych produktów, bardzo wysokobłonnikowe przekąski i obfite w strączki dania nie zawsze są dobrym pomysłem w pierwszych tygodniach.

Nie ignoruj spożywania płynów w ciągu dnia

Przy biegunce, wymiotach i małej podaży składników odżywczych odwodnienie jest realnym ryzykiem.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają przede wszystkim sytuacje, w których pojawia się silny lub narastający ból brzucha, utrzymujące się wymioty, wyraźne objawy odwodnienia albo niemożność przyjmowania płynów. NICE przypomina też, że pacjent stosujący tirzepatyd powinien znać objawy ostrego zapalenia trzustki i w razie nagłego, silnego bólu brzucha szukać pilnej pomocy medycznej.

Kiedy warto zgłosić się do dietetyka lub psychodietetyka?

Wsparcie specjalisty jest szczególnie potrzebne wtedy, gdy:

• nie wiesz, co jeść i każdy dzień wygląda inaczej,
• jesz zbyt mało, bo „nie masz apetytu”,
• zaparcia, mdłości albo biegunki utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie,
• zaczynasz bać się jedzenia,
• myśli o jedzeniu są mniejsze, ale nadal brakuje Ci poczucia kontroli i prostego planu.

Leki inkretynowe mogą wyciszyć nadmierne myśli o jedzeniu, ale same nie uczą regularności, planowania posiłków ani odzyskiwania zaufania do własnego ciała. To jest właśnie moment,
w którym dobrze poprowadzona opieka dietetyczna i psychodietetyczna ma realną wartość.

Początek leczenia lekami inkretynowymi nie musi wyglądać jak walka z jedzeniem. Najczęstszy problem nie polega na tym, że pacjent „je za dużo”, ale na tym, że nie wie, jak jeść, gdy apetyt się zmienia, a przewód pokarmowy reaguje inaczej niż wcześniej. Objawy ze strony żołądka i jelit są częste, zwykle silniejsze na początku i podczas zwiększania dawki, ale można je częściowo uporządkować prostym, regularnym i dobrze tolerowanym modelem żywienia. Dieta przy stosowaniu analogów GLP-1 i GIP może być łatwiejsza i dawać Ci spokój kiedy masz gotowe przykłady posiłków i możesz zaplanować je wcześniej. Jeśli jesteś w takiej sytuacji, to nie potrzebujesz na start perfekcyjnej diety. Wystarczy plan żywieniowy, który będzie możliwy do wdrożenia w realnym życiu.

Bez wahania możesz zastosować prostą, zbilansowaną i pełnowartościową dietę, którą znajdziesz TUTAJ.